Trong kế toán, việc phân loại một khoản mục là tài sản hay nguồn vốn không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cách trình bày và phân tích báo cáo tài chính. Tài sản thuế thu nhập hoãn lại là một chỉ tiêu đặc thù, phản ánh quyền lợi thuế trong tương lai mà doanh nghiệp được hưởng do các chênh lệch tạm thời giữa thu nhập kế toán và thu nhập chịu thuế. Tuy nhiên, không ít người còn băn khoăn liệu khoản mục này nên được hiểu là một loại tài sản thực sự hay là một hình thức “nguồn vốn tiềm ẩn” vì gắn liền với các nghĩa vụ thuế trong tương lai. Hiện nay, nhiều người băn khoăn không biết liệu theo quy định hiện nay, “Tài sản thuế thu nhập hoãn lại là tài sản hay nguồn vốn?”. Hãy cùng với Tìm Luật tìm hiểu vấn đề này qua bài viết bên dưới nhé.
Tài sản thuế thu nhập hoãn lại là tài sản hay nguồn vốn?
Trong hệ thống kế toán tài chính, mỗi khoản mục được phân loại rõ ràng thành tài sản, nợ phải trả hoặc vốn chủ sở hữu nhằm phản ánh trung thực tình hình tài chính của doanh nghiệp. Tuy nhiên, một số chỉ tiêu mang tính đặc thù như “tài sản thuế thu nhập hoãn lại” lại khiến không ít người bối rối trong việc xác định bản chất: liệu đây có thực sự là một tài sản, hay nên được xem là một phần của nguồn vốn? Khoản mục này phát sinh từ các chênh lệch tạm thời giữa kế toán và thuế, thể hiện quyền được khấu trừ thuế trong tương lai, nhưng không đi kèm dòng tiền cụ thể tại thời điểm hiện tại. Việc phân loại và trình bày tài sản thuế thu nhập hoãn lại một cách chính xác không chỉ giúp tuân thủ chuẩn mực kế toán mà còn đảm bảo tính minh bạch cho báo cáo tài chính.
Tài sản thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại là thuế TNDN sẽ được hoàn lại trong tương lai tính trên các khoản:
- Chênh lệch tạm thời được khấu trừ;
- Giá trị được khấu trừ chuyển sang các năm sau của các khoản lỗ tính thuế chưa sử dụng;
- Giá trị được khấu trừ chuyển sang các năm sau của các khoản ưu đãi thuế chưa sử dụng.
Như vậy, tài sản thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại cần được ghi nhận cho tất cả các chênh lệch tạm thời được khấu trừ, khi chắc chắn trong tương lai sẽ có lợi nhuận tính thuế để sử dụng những chênh lệch tạm thời được khấu trừ này, ngoại trừ tài sản thuế hoãn lại phát sinh từ ghi nhận ban đầu của một tài sản hoặc nợ phải trả từ một giao dịch mà giao dịch này không có ảnh hưởng đến lợi nhuận kế toán hoặc lợi nhuận tính thuế thu nhập (lỗ tính thuế) tại thời điểm giao dịch.

Cơ sở tính thuế thu nhập hoãn lại
Thuế thu nhập hoãn lại là một yếu tố quan trọng trong kế toán thuế, phản ánh các nghĩa vụ thuế hoặc quyền lợi thuế phát sinh từ chênh lệch tạm thời giữa số liệu kế toán và số liệu tính thuế. Để xác định chính xác số thuế thu nhập hoãn lại phải ghi nhận, doanh nghiệp cần dựa vào một cơ sở nhất định – gọi là cơ sở tính thuế thu nhập hoãn lại. Đây chính là nền tảng để tính toán các khoản tài sản thuế hoãn lại hoặc thuế hoãn lại phải trả, đảm bảo việc ghi nhận phù hợp với thực tế phát sinh và đúng quy định kế toán hiện hành.
Tài sản thuế thu nhập hoãn lại phát sinh từ chênh lệch tạm thời được khấu trừ
Chênh lệch tạm thời được khấu trừ thông thường phát sinh từ:
- Chi phí trích trước: trích trước sửa chữa lớn TSCĐ, trích trước lãi vay trả sau… Đây là các khoản chi phí thực tế chưa phát sinh
- Chi phí khấu hao theo kế toán lớn hơn thuế
Phương pháp tính:
Tài sản thuế thu nhập hoãn lại tính trên chênh lệch tạm thời được khấu trừ = Chênh lệch tạm thời được khấu trừ x Thuế suất thuế TNDN hiện hành (%)
Tài sản thuế thu nhập hoãn lại phát sinh từ giá trị được khấu trừ chuyển sang năm sau của các khoản lỗ tính thuế chưa sử dụng:
Trường hợp nếu DN sau khi quyết toán thuế mà bị lỗ; thì được bù trừ số lỗ vào thu nhập chịu thuế của các hoạt động kinh doanh có thu nhập của các năm tiếp theo; (thời gian chuyển lỗ tính liên tục không quá 5 năm, kể từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ).
Phương pháp tính:
Tài sản thuế thu nhập hoãn lại tính trên các khoản lỗ tính thuế chưa sử dụng = Giá trị được khấu trừ chuyển sang năm sau của các khoản lỗ tính thuế chưa sử dụng x Thuế suất thuế TNDN hiện hành (%)
Tài sản thuế thu nhập hoãn lại phát sinh từ các khoản ưu đãi thuế chưa sử dụng:
Căn cứ vào các khoản ưu đãi thuế theo luật định (nếu có) chưa sử dụng; cuối năm tài chính kế toán xác định và ghi nhận tài sản thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại trong năm hiện hành; nếu doanh nghiệp dự tính chắc chắn có đủ thu nhập tính thuế trong tương lai; để sử dụng các khoản ưu đãi thuế chưa sử dụng từ các năm trước đó.
Phương pháp tính:
Tài sản thuế thu nhập hoãn lại tính trên các khoản ưu đãi thuế chưa sử dụng = Giá trị được khấu trừ của các khoản ưu đãi thuế chưa sử dụng x Thuế suất thuế TNDN hiện hành (%)
Cách xác định tài sản thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại
Tài sản thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại là một khoản mục kế toán phản ánh quyền được khấu trừ thuế trong tương lai của doanh nghiệp, phát sinh từ các chênh lệch tạm thời được khấu trừ hoặc từ việc chuyển lỗ chưa sử dụng. Việc xác định chính xác tài sản thuế thu nhập hoãn lại có ý nghĩa quan trọng trong việc trình bày trung thực và hợp lý nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp trên báo cáo tài chính. Tuy nhiên, do liên quan đến sự khác biệt giữa kế toán và thuế, cũng như chịu ảnh hưởng bởi các quy định về chuyển lỗ, khấu trừ thuế và dự báo thu nhập chịu thuế trong tương lai, quá trình xác định tài sản thuế hoãn lại đòi hỏi sự cẩn trọng và hiểu biết sâu về cả chuẩn mực kế toán lẫn luật thuế hiện hành.

Theo điều 48 – Thông tư 200/2014/TT-BTC quy định:
Tài sản thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại được xác định theo công thức:
Tài sản thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại | = | Chênh lệch tạm thời được khấu trừ | + | Giá trị được khấu trừ chuyển sang năm sau của các khoản lỗ tính thuế và ưu đãi thuế chưa sử dụng | x | Thuế suất thuế TNDN hiện hành (%) |
Trường hợp tại thời điểm ghi nhận tài sản thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại đã biết trước có sự thay đổi về thuế suất thuế TNDN trong tương lai, nếu việc hoàn nhập thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại phải trả nằm trong thời gian thuế suất mới đã có hiệu lực thì thuế suất áp dụng để ghi nhận tài sản thuế được tính theo thuế suất mới.
Cụ thể:
- Chênh lệch tạm thời được khấu trừ là các khoản chênh lệch tạm thời làm phát sinh các khoản được khấu trừ khi xác định thu nhập chịu thuế trong tương lai khi giá trị ghi sổ của các khoản mục tài sản được thu hồi hoặc nợ phải trả được thanh toán.
- Cơ sở tính thuế của tài sản là giá trị sẽ được trừ khỏi thu nhập chịu thuế khi thu hồi giá trị ghi sổ của tài sản. Nếu thu nhập không phải chịu thuế thì cơ sở tính thuế của tài sản bằng giá trị ghi sổ của tài sản đó.
- Cơ sở tính thuế thu nhập của nợ phải trả là giá trị ghi sổ của nó trừ đi giá trị sẽ được khấu trừ vào thu nhập chịu thuế khi thanh toán nợ phải trả trong các kỳ tương lai. Đối với doanh thu nhận trước, cơ sở tính thuế là giá trị ghi sổ của nó trừ đi phần giá trị của doanh thu không phải chịu thuế trong tương lai.
>>> Có thể bạn quan tâm: Hướng dẫn xử lý chênh lệch tạm thời trên quyết toán thuế TNDN khi thu nhập chịu thuế lớn hơn lợi nhuận kế toán
⮚ Ví dụ minh họa về việc ghi nhận tài sản thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại:
Doanh nghiệp A ghi nhận một khoản nợ phải trả là chi phí phải trả về bảo hành sản phẩm 200.000.000 đ. Với mục đích tính thuế thu nhập, chi phí bảo hành sản phẩm chỉ được khấu trừ khi doanh nghiệp thanh toán nghĩa vụ bảo hành. Giả sử thuế suất thuế TNDN hiện hành là 20%.
Giá trị ghi sổ khoản nợ phải trả này là 200.000.000 đ trừ đi phần giá trị của khoản nợ phải trả 200.000.000 đ sẽ được khấu trừ cho mục đích tính thuế trong tương lai. Như vậy, cơ sở tính thuế các khoản nợ phải trả này là không.
Khi thanh toán nợ phải trả theo giá trị ghi sổ, doanh nghiệp A sẽ được giảm lợi nhuận tính thuế trong tương lai của mình là 200.000.000 đ. Do đó, thuế thu nhập giảm với số tiền là:
200.000.000 đ x 20% = 40.000.000 đ.
Chênh lệch giữa giá trị ghi sổ 200.000.000 đ và cơ sở tính thuế là 0, do đó chênh lệch tạm thời được khấu trừ là 200.000.000 đ.
Như vậy, doanh nghiệp A ghi nhận tài sản thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại là 40.000.000 đ với điều kiện doanh nghiệp A chắc chắn sẽ có được đủ lợi nhuận tính thuế trong tương lai để có thể hưởng lợi từ việc giảm thuế trong tương lai.
Thông tin liên hệ
Trên đây là bài viết giải đáp thắc mắc về vấn đề ”Tài sản thuế thu nhập hoãn lại là tài sản hay nguồn vốn”. Hy vọng bài viết có ích cho độc giả. Mọi thắc mắc, vướng mắc xin vui lòng gửi đến timluat để được tư vấn, hỗ trợ kịp thời.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên tắc hạch toán chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại là gì?
Nguyên tắc hạch toán chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại:
Khi lập Báo cáo tài chính, kế toán phải xác định chi phí thuế TNHL theo quy định của Chuẩn mực kế toán “Thuế thu nhập doanh nghiệp”.
Kế toán không được phản ánh vào tài khoản này tài sản thuế TNHL hoặc thuế TNHL phải trả phát sinh từ các giao dịch được ghi nhận trực tiếp vào vốn chủ sở hữu.
Cuối kỳ, kế toán phải kết chuyển số chênh lệch giữa số phát sinh bên Nợ và số phát sinh bên Có TK 8212 – “Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại” vào tài khoản 911 – “Xác định kết quả kinh doanh”.
Đặc điểm thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại là gì?
Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 17 (VAS 17) ban hành theo Quyết định 12/2005/QĐ-BTC, sự chênh lệch này tạo ra hai loại thuế thu nhập hoãn lại.
Thuế thu nhập hoãn lại phải trả phát sinh khi doanh nghiệp ghi nhận chi phí kế toán cao hơn so với thuế, dẫn đến giảm thuế phải nộp trong kỳ hiện tại, nhưng sẽ phải nộp thuế nhiều hơn trong tương lai.
Thuế thu nhập hoãn lại phải thu ghi nhận thu nhập trước thời điểm thu nhập chịu thuế, dẫn đến thuế phải nộp cao hơn trong kỳ hiện tại, nhưng sẽ được hoàn lại trong tương lai.